Aso o le Lalolagi ma le APP Saina e galulue fa'atasi e puipuia le tele o meaola eseese
O le Aso o le Lalolagi, lea e pa'ū i le aso 22 o Aperila i tausaga ta'itasi, o se tausamiga ua fa'atulagaina fa'apitoa mo le puipuiga o le si'osi'omaga o le lalolagi, e fa'amoemoe e fa'alauiloa ai le malamalama o le lautele i mataupu tau si'osi'omaga o lo'o iai.
Fa'alauiloaina o le Saienisi a Dr. Paper
1. O le 54th “Aso o le Lalolagi” i le lalolagipusa sukalati
I le aso 22 o Aperila, 2023, o le a faamanatuina ai le 54 o le “Aso o le Lalolagi” i le lalolagi atoa ma le autu “Lalolagi mo Tagata Uma,” e fa’amoemoe e fa’alauiloa ai le soifua manuia o le atunu’u, fa’alauiloa le fa’asaoina o le siosiomaga, ma puipuia ai le tele o meaola eseese.
E tusa ai ma le Lipoti o le Iloiloga Lona Ono o le Global Environment Outlook (GEO) na tuʻuina atu e le Polokalame o le Siosiomaga a Malo Aufaatasi (UNEP), e silia ma le 1 miliona ituaiga o meaola o loʻo lamatia i le lalolagi atoa, ma o le fua faatatau o le leiloa o le tele o meaola eseese e 1,000 taimi nai lo le 100,000 tausaga ua tuanaʻi.
Ua lata mai le puipuiga o le tele o meaola eseese!
2. O le ā le eseesega o meaola eseese? pusa sukalati
O ta'ifau manaia, panda tetele e leai ni uiga, o se 'oketi i le vanu, o hornbill e lua ona nifo matagofie ma seasea i le vaomatua… O le eseesega o meaola e fa'aolaola ai lenei paneta lanumoana.
I le va o le 30 tausaga i le va o le 1970 ma le 2000, na fa'atupuina ma salalau atu ai le faaupuga "biodiversity" ona ua fa'aitiitia le tele o meaola i le Lalolagi i le 40%. E tele fa'amatalaga o le "biological diversity" i le vaega fa'asaienisi, ma o le fa'amatalaga sili ona fa'atuatuaina e sau mai le Feagaiga i le Biological Diversity.
E ui o le manatu e fou lava, ae o le tele o ituaiga o meaola eseese ua leva ona iai. O se taunuuga lea o se faagasologa umi o le evolusione o mea ola uma i le paneta atoa, faatasi ai ma meaola ola muamua na iloa e toeititi lava 3.5 piliona tausaga.
3. “Maliliega i le Eseesega o Meaola”
I le aso 22 o Me, 1992, na fa'amaonia ai le maliega o le Feagaiga i Meaola Eseese i Nairobi, Kenya. I le aso 5 o Iuni o le tausaga lava lea, e to'atele ta'ita'i o le lalolagi na auai i le Konafesi a Malo Aufaatasi i le Siosiomaga ma Atina'e na faia i Rio de Janeiro, Pasila. O feagaiga tetele e tolu i le puipuiga o le siosiomaga - o le Framework Convention on Climate Change, le Feagaiga i Meaola Eseese, ma le Feagaiga e Tau ma le Toafa. O se tasi o ia feagaiga, o le "Convention on Biological Diversity" o se feagaiga faavaomalo mo le puipuiga o punaoa fa'aola o le lalolagi, e fa'atatau i le puipuiga o le eseesega o meaola, le fa'aaogaina gafataulimaina o le eseesega o meaola ma ona vaega, ma le fa'asoa tonu ma le talafeagai o fa'amanuiaga e mafua mai i le fa'aaogaina o punaoa fa'alenatura.afifiina o meaalofa pepa
I le avea ai ma se tasi o atunuu e sili ona tamaoaiga i le tele o ituaiga meaola eseese i le lalolagi, o loʻu atunuu foi o se tasi o atunuu muamua e sainia ma faamaonia le Feagaiga a Malo Aufaatasi mo le Eseesega Faanatura.
I le aso 12 o Oketopa, 2021, i le fonotaga a taitai o le Konafesi lona 15 a Vaega i le Feagaiga i le Eseesega o Meaola (CBD COP15), na taʻua ai e Peresitene Xi Jinping e faapea, “O le eseesega o mea ola e faatumulia ai le lalolagi i le malosi ma o le faavae foi lea mo le ola ma le atinaeina o tagata. O le faasaoina o le eseesega o mea ola e fesoasoani e faatumauina le nofoaga o le lalolagi ma faalauiloa ai le atinaeina gafataulimaina o tagata.”
O lo'o fa'atinoina le galuega a le APP Saina
1. Puipui le atina'eina gafataulimaina o le tele o meaola eseese
E tele ituaiga o vaomatua, ma o latou siosiomaga e iai se sao taua i le siosiomaga o le lalolagi. O le APP Saina sa fa'amuamua pea le puipuiga o le tele o ituaiga o meaola eseese, ma tausisia ma le fa'amaoni le "Tulafono o Vaomatua", "Tulafono o le Puipuiga o le Siosiomaga", "Tulafono o le Puipuiga o Manu Fe'ai" ma isi tulafono ma aiaiga fa'ale-atunu'u, ma fa'atulaga "Manu fe'ai ma la'au (e aofia ai ituaiga RTE, o lona uiga, o meaola e seasea ona lamatia: E ta'ua fa'atasi o meaola e seasea maua, lamatia ma lamatia) Tulafono Fa'atonutonu o le Puipuiga, "Fa'asaoina o le Biodiversity ma le Pulega o le Mata'ituina o Fuafuaga" ma isi pepa fa'avae.
I le 2021, o le a faʻaofi e le APP China Forestry le puipuiga o le tele o meaola eseese ma le tausiga o le mautu o le siʻosiʻomaga i totonu o le faiga faʻailoga faʻaletausaga o le siʻosiʻomaga, ma faʻatino le siakiina o le faʻatinoga i vaiaso taʻitasi, masina ma kuata; ma galulue faʻatasi ma le Guangxi Academy of Sciences, Hainan University, Guangdong Ecological Engineering Vocational College, ma isi. Ua galulue faʻatasi kolisi ma faʻalapotopotoga suʻesuʻega faasaienisi e faʻatino galuega faatino e pei o le mataʻituina o le siʻosiʻomaga ma le mataʻituina o le eseesega o laʻau.
2. APP Saina
Fuafuaga Autū mo le Puipuiga o Meaola o Vaomatua
1. Laasaga o le filifiliga o vao
E na'o fanua vaomatua fa'apisinisi e pei ona fa'atulagaina e le malo e maua.
2. Laasaga o le fuafuaina o le toe totoina o laau
Ia faaauau pea ona mataituina le tele o meaola eseese, ma i le taimi lava e tasi ia fesili i le ofisa o vaomatua i le lotoifale, le ofisa o vaomatua, ma le komiti a le nuu pe na e vaai i manu fe'ai ma laau ua puipuia i le vaomatua. Afai o lea, e tatau ona faailogaina manino i luga o le faafanua o fuafuaga.
3. A'o le'i amataina le galuega
Tu'uina atu i tagata konekarate ma tagata faigaluega a'oa'oga i le puipuiga o manu fe'ai ma la'au fa'apea fo'i ma le saogalemu mai afi i le gaosiga.
E fa'asā mo tagata fai konekarate ma tagata faigaluega ona fa'aogaina le afi mo le gaosiga i fanua o vaomatua, e pei o le susunuina o fanua gaogao ma mauga e fa'amamāina ai.
4. I le taimi o galuega tau vaomatua
E matuā fa’asā lava konekarate ma tagata faigaluega ona tuli manu fe’ai, fa’atau ma fa’atau atu, eli ma tau fa’afuase’i la’au fe’ai ua puipuia, ma fa’aleagaina nofoaga o manu fe’ai ma la’au o lo’o siomia ai.
5. I le taimi o le vaavaaiga i aso taitasi
Fa'amalosia le fa'asalalauga i le puipuiga o manu ma la'au.
Afai e maua ni manu ma laau ua puipuia ma vaomatua e maualuga le taua o le faasaoina o HCV, e tatau ona faatino ni puipuiga talafeagai i se taimi talafeagai.
6. Mata'ituina o le siosiomaga
Galulue faʻatasi ma faʻalapotopotoga lona tolu mo se taimi umi, faʻamalosi e faʻatino le mataʻituina o le siʻosiʻomaga o vaomatua faʻapitoa, faʻamalosia fuafuaga puipuiga poʻo le fetuʻunaʻi o fuafuaga tau pulega o vaomatua.
O le lalolagi o le nofoaga masani o tagata soifua. Se'i o tatou fa'afeiloa'i le Aso o le Lalolagi 2023 ma puipui fa'atasi lenei "lalolagi mo mea ola uma" fa'atasi ma le APP.
Taimi na lafoina ai: Aperila-24-2023


