He aha te take e hoko ai te tangata i ngā monamona?

He aha te take e hoko ai te tangata i ngā monamona? (Pouaka monamona)

 Ko te huka, he warowaihā māmā e whakarato ana i te pūngao tere mō te tinana, kei roto i te maha o ngā kai me ngā inu e kainga ana e tātou i ia rā—mai i ngā hua rākau, ngā huawhenua me ngā hua miraka, ki ngā monamona, ngā keke me ētahi atu kai reka.

Lindsay Malone (Pouaka monamona)

Ko ngā whakanuinga pēnei i te Rā Pai ā-Motu (Hanuere 23) me te Rā Keke Tiakarete ā-Motu (Hanuere 27) e tono ana i a tātou kia kai reka—engari he aha te mea e hiahia ai tātou ki ngā kai reka?

 Hei mārama ake i ngā pānga tinana me te hinengaro o te huka, i kōrero a The Daily ki a Lindsay Malone, he kaiako i te Tari Kai Totika i Te Whare Wānanga o Case Western Reserve.

Pānuihia kia nui ake ai ōu mōhiotanga.Pouaka monamona)

1. He aha te urupare a ngā puku reka ki te huka i roto i te tinana? He aha ngā āhuatanga e whai wāhi ana ki te hiahia o te tangata ki ngā kai reka?

Kei roto i tō waha me tō puku ngā kaiwhakawhiwhi reka e aro ana ki ngā mea reka. Ka tukuna e ēnei kaiwhakawhiwhi reka ngā mōhiohio mā roto i ngā muka afferent sensory (ngā muka io rānei) ki ngā wāhi motuhake o te roro e whai wāhi ana ki te kite i te reka. E whā ngā momo pūtau kaiwhakawhiwhi reka hei kite i te reka reka, te umami, te kawa me te kawa.

Ko ngā kai e whakaoho ana i te pūnaha utu i roto i tō roro, pērā i te huka me ētahi atu kai e whakanui ana i te huka toto, ka arahi pea ki te hiahia kai. Ko ngā kai e tino reka ana (ko ērā he reka, he tote, he kirimi, he ngāwari hoki te kai) ka taea hoki te whakaoho i ngā homoni e whai wāhi ana ki te hiahia kai—pērā i te insulin, te dopamine, te ghrelin me te leptin.

2. He aha te mahi a te roro ki te ahuareka e pā ana ki te kai i ngā kai reka, ā, me pēhea tēnei e whai wāhi ai ki te hiahia ki ngā kai reka ake?(Pouaka monamona)

He hononga tata tō pūnaha io matua ki tō ara nakunaku. Kei roto hoki i tō puku ētahi pūtau kaiwhakawhiwhi reka, nō reira, ina kai koe i ngā kai reka, ā, ka piki ake te huka toto, ka mea tō roro: "he pai tēnei, he pai ki ahau tēnei. Me mahi tonu i tēnei."

Kua whakaritea tātou kia rapu pūngao tere mēnā ka pā mai he matekai, he hiahia pūngao tāpiri rānei hei oma atu i tētahi whare e mura ana, i tētahi taika rānei. Kāore ō tātou ira i whanake tere pērā i tō tātou taiao. Ka hono atu hoki tātou ki ngā kai e whakanui ana i te hiahia kai. Whakaarohia he tōnāti me tō kawhe o te ata. Mēnā koinei tō tikanga auau, ehara i te mea miharo ka hiahia koe ki te tōnāti i ia wā ka inu kawhe koe. Ka kite tō roro i te kawhe, ka tīmata te whakaaro kei hea te tōnāti.

3. He aha ētahi o ngā painga me ngā tūponotanga o te kai huka?(Pouaka monamona)

He pai te huka mō ngā hākinakina, te whakakorikori tinana, ngā kaitākaro, me ētahi atu. I mua i tētahi huihuinga, i te whakakorikori tinana uaua, i te whakataetae rānei, he pai te whakamahi i ngā puna huka ngāwari ki te nakunaku. Ka tere te whakakaha i ngā uaua, engari kāore e whakaroa i te nakunaku. Ka taea e te honi, te tirikara māpere parakore, ngā hua maroke, me ngā hua iti-muka (pērā i te panana me te karepe) te āwhina i tēnei.

Ka nui ake ngā raruraru e pā ana ki te kai huka i te kore mahi tinana. Ko te nui o te huka, ngā huka tāpiri me ētahi atu warowaihā māmā pērā i te paraoa mā me te wai 100% e pā ana ki te pirau niho, te mate pāwera, te mumura, te hyperglycemia (te huka toto tiketike rānei), te mate huka, te ātete ki te insulin, te taumaha rawa, te momona, te mate ngakau, tae noa ki te mate a Alzheimer. I ētahi wā, he hononga take te whanaungatanga; i ētahi wā, he wāhanga kotahi i roto i tētahi rōpū o ngā āhuatanga e arahi ana ki te mate.

4. Me pēhea tā tātou whakawhanake i tētahi whanaungatanga hauora ki ngā kai reka mā te kai me te whai whakaaro nui?(Pouaka monamona)

Ko ētahi o ngā tohutohu ko te kai mārire, te ngaungau pai, me te reka o te kai. He mea nui anō hoki kia whai wāhi atu tātou ki ā tātou kai ahakoa te taea - ahakoa mā te māra, te whakarite kai, te hokohoko, te tunu kai me te tunu keke. Mā te hanga i ā tātou ake kai ka taea e tātou te whakahaere i te huka e kainga ana e tātou.

5. Mō te whakaōrite, he aha tā tātou e taea ai te whakahaere pai ake i te hiahia ki te huka?(Pouaka monamona)

E whā ngā rautaki ka tūtohutia e au hei whakaiti i te whakawhirinaki ki te huka:

 Kai i ngā kai katoa, he iti noa te tukatuka. Mā te nui o te kai, te muka me te pūmua ka āwhina i te whakaiti i te pikinga o te insulin me te hiahia kai.

Tangohia ngā puna huka tāpiri. Kati te tāpiri huka, tirikara, me ngā mea reka horihori ki ngā kai. Pānuihia ngā tapanga me te whiriwhiri i ngā hua kāore he huka tāpiri. Ko ēnei he inu, he kirīmi kawhe, he ranu spaghetti me ngā mea kakara.

Inumia te nuinga o ngā inu kāore i te huka pērā i te wai, te seltzer, te tī otaota me te kawhe.

Kia kaha tonu te mahi, kia mau tonu hoki te hanganga pai o te tinana, pērā i te ngako tinana me te papatipu uaua i roto i te awhe hauora. Ka whakamahia e te uaua te huka toto e rere ana, ā, ka āwhina i te whawhai ki te ātete ki te insulin. Ko te mutunga iho he pai ake te whakahaere i te huka toto me te iti ake o ngā pikinga me ngā hekenga.